Özgül Fobi Nedir?

Düşününki sizin için çok önemli bir iş için uçak ile seyahat etmeniz gerekiyor ancak günler öncesinden başlayan bir korku halide peşinizi bırakmıyor. İşte tam olarak günlük hayatımızı etkileyen korku hali Özgül Fobi.

Araştırmalara bakıldığında özgül fobinin kadınlarda %3.8 erkeklerde %1.4 oranında olduğu görülür. (Türk Psikiyatri Derneği, 2025). Özgül Fobi, bir obje ya da olay ile birlikte yaşanan yoğun bir korku halidir. Bu yaşanılan durum zararsız olsa bile kaçınarak günlük yaşantısını olumsuz etkiler. Örneğin kedi/köpek korkusu olan biri sadece köpek gördüğünde değil köpeğin sesini uzaktan duyduğu çevreden bile koşarak uzaklaşmak isteyebilir. Özgül fobinin zihinsel bir korku olması dışında bedensel tepkilere de sahiptir. Kalp çarpıntısı, terleme nefes darlığı, mide bulantısı, titreme ya da panik hissi sık görülen bedensel tepkilerdir. Kişinin korkularını kontrol edemediği ancak mantıksız korkular olduğunu kabul ettiği bir duruma özgül fobi denir.

Özgül fobilerin kategorileri :

Hayvan fobileri : Kedi/köpek, örümcek, yılan vb.

Kan, iğne fobileri

Yükseklik, karanlık gibi fobiler

Durumsal fobiler : Kapalı alanlar

Peki bu korkuların ortaya çıkma nedeni nedir ?

Araştırmalara bakıldığında özgül fobinin tek bir nedeni yoktur. Örneğin çocuklukta yaşanan köpek tarafından kovalanmak ya da kapalı bir alanda mahsur kalmak ileri yaşamında büyük bir korkuya dönüşebilir. Başka durumlarda ise kişiler direk böyle bir tecrübe yaşamasalarda, çevresindeki kişilerden gözlem yolu ile bu korkuyu öğrenebilir. Örneğin bir annenin sürekli örümceklerden korkması ve çocuğun bunu gözlemlemesi ile benzer bir korkunun gelişmesine sebep olabilir. Bunun ile birlikte biyolojik etkilerin rol oynadığıda düşünülmektedir; bazı kişilerin kaygıya yatkınlığı özgül fobi geliştirme olasılığını arttırabilir. Yani, özgül fobiler biyolojik psikolojik ve çevresel faktörler gibi bir çok farklı sebebten ortaya çıkar.

Özgül fobi genellikle 3-10 yaşları arasında başlar. Yetişkinlikte ve çocuklukta belirtiler değişkenlik gösterebilir. Çocuklarda ; ağlama, panik atak tarzı tepkiler,bağırma, kaçınma, toplu yapılan etkinliklerde geri durma görülebilir. Mide bulantısı, titreme ve baş ağrısı bedensel tepkiler olarak görülebilir. Ayrıca fobiler çocuğun günlük yaşamını etkileyebilir. yükseklik korkusu sebebi ile merdivenlerden ya da kapalı alan korkusu sebebi ile asansörlerden kaçınabilir. Toplu etkinliklerden geri durması sebebi ile uyum sağlamakta zorluk çekebilir. Bu yüzden erken teşhis edilmesi çocukların korkularını aşabilmesi ve sosyal gelişimini sağlıklı bir şekilde yürütebilmesi için çok önemlidir

Eğer günlük rutininizdede sizi çok fazla etkileyen hatta işlerinizi yapmanıza engel olacak bir korku hali yaşıyorsanız, bunun ile yalnız olmadığınızı bilmelisiniz. Özgül fobiler düşünülenin aksine tedavi edilebilir ve çok yaygın durumlardır. Doğru destek ve tedavi bu durumu daha çözülebilir hale getirir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) bu alanda en çok kullanılan ve etkili sonuç veren yöntemlerden biridir. Özellikle “maruz bırakma terapisi” kişinin korku ile güvenli bir şekilde yüzleşmesini sağlar. Maruz bırakma terapisi, özgül fobide olduğu gibi diğer kaygı bozukluklarında da sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Kişinin korktuğu durum veya nesne ile kontrollü ve güvenli bir şekilde kadameli olarak yüzleşmesini sağlamaktır. Burada ki amaç kaçınma davranışını azaltıp korku tepkilerini düşürmektir.

Unutmayın, korkuları bastırmak yerine, onları anlamlandırmak ve uygun tedavi ile üstesinden gelmek, günlük yaşantınızı ve sosyal ilişkilerinizi düzeltmek mümkündür. Bu süreçte profesyonel destek almak ve sabırlı olmak çok önemlidir. Kısacası özgül fobiler tedavi edilebilir ve özgül fobi ile gelen zorluklarıda azaltmak mümkündür.